Erkekler arasında yaygın bir durum olan sertleşme sorunu, erektildisfonksiyonda (ED) beslenme ve yaşam tarzı çok önemlidir. ED için en yaygın risk faktörlerişeker hastalığı, kalp-damar hastalıkları ve yaşlanmadır. ED 40 ila 70 yaş arasındaki erkeklerin %52'sini etkiler. Bu nedenle, ED’li hastalarda beslenme, yaşam tarzının düzenlenmesi, hastalıkların kontrolü ve tedavisi çok önemlidir.
Nitrik oksit (NO), insan vücudunun temel bir bileşenidir ve kan damarlarının genişlemesi, hormon salınımının uyarılması, sinyal iletimi, arteryel kan basıncının düzenlenmesi, penis sertleşme süreci, merkezi düzeyde enerji dengesinin korunması, hafıza, öğrenme ve cinsel davranış dahil olmak üzere çeşitli süreçlerde önemli bir rol oynar. Nitrik oksit takviyesi kalp sağlığını iyileştirir, egzersiz sırasında performansı artırır, hamilelik sırasında yüksek tansiyonu düşürür, sertleşme sorununu azaltır ve iyileşme süreçlerini ve solunum tepkisini iyileştirir. Bu yüzden kan damarlarındaki ve penisdeki NO arttırmak iyi bir sertleşme için şarttır.
Günümüzde sertleşme sorununda ilk tedavide ağızdan alınan ilaçlar kullanılmaktadır. Erkeklerin yaklaşık %70-80'inde etkili olmasına rağmen, hastaların önemli bir alt grubu bu tedaviye cevap vermemektedir. Bazı hasta gruplarında ilaçların yan etkileri, maliyeti veya kullanımına engel durumlardan dolayı kullanılamamaktadır.
Ağızdan alınan ilaçların tedavi etmedeki başarısızlığı,penisdeki düşük NO seviyelerine bağlanmaktadır. Bu durumu aşmak için son yıllarda NO üretimini arttıran yapıların kullanımı gündeme gelmiştir.
SERTLEŞME SORUNU TEDAVİSİNDE İLKELER
Doğru beslenme ve aktif bir yaşam tarzı damar sağlığının dolayısıyle sağlıklı bir cinsel yaşamın temel anahtarıdır. Sağlıklı bir diyet,sigaranın bırakılması, düzenli egzersiz ve gerektiğinde uygun takviyeler sertleşme fonksiyonunu korumada çok önemlidir.
SİGARA İÇİMİ
Sigara içmek ,ED için bir risk faktörü olup, penise giden kan damarlarını bozmaktadır. Sigara diğer karmaşık mekanizmalarla birlikte NO'yu azaltır ve ED olma şansını iki katına çıkarır. Pasif içicilik de sertleşme fonksiyonunu azaltır. Sigarayı bırakanlarda bir yıl sonra ED %25 oranında düzelmektedir. Sigara içenlerde azalan NO'nun, 1.000 mg C vitamini ve 800 IU E vitamini ile tamamen tersine çevrildiği, hatta NO'nun sigara içmeyenlerde bunun üzerine çıktığı gösterilmiştir .Ayrıca sigara içenlerde artan damar hastalığı, akciğer ve diğer kanserler, bırakmak için daha önemli nedenler arasındadır. Ancak, bu mümkün değilse, antioksidan alımı gibi takviyeler arttırılmalıdır.
STRES VE DEPRESYON
Stresden uzak durmak şarttır. Kaygı ve stres, penis kan damarlarını daraltabilir ve penise giden kan akışını azaltabilir, böylece diğer yararlı stratejilerin hiçbiri işe yaramaz. Stresi azaltma ve rahatlama seansları gerekebilir. Depresyon ED'ye neden olabilir ve antidepresan ilaçlar durumu kötüleştirebileceğinden uygun ilaç seçimi önemlidir.
KRONİK HASTALIKLAR VE SERTLEŞME SORUNU
Serleşme sorunu yaşayan bir hastada altında kalp damar hastalığı olabileceği her zaman akla gelmelidir. 40-49 yaşlarındaki erkeklerde yeni ED tanısı konulması, sonraki 10 yıl içinde ani ölüm de dahil olmak üzere kalp-damar hastalıklarında 50 kat artışı öngörmüştür. Tansiyonu yüksek bir erkekte kan damarları daralır bu da penise giden kan akışını düşürür. Yüksek tansiyonlu erkelerde sertleşme sorunu çıkma şansı 2-3 kat daha yüksek olup %30’unda ED mevcuttur. Yüksek kan basıncına yönelik eski nesil tedaviler ED’yi kötüleştirir. Bu yüzden ilaç seçiminde irbesartan,valsartan gibi yeni nesil ilaçlar tercih edilmelidir.Tansiyon ilacınızı düzenleyen hekimle bu konu mutlaka konuşulmalı gerekiyorsa tansiyon ilacı değiştirilmelidir. Hipertansiyonun kontrolü, sertleşme fonksiyonunun korunmasında önemli bir faktördür.
Özellikle 60 yaşın altında diyabet ve tansiyon yüksekliği olan erkeklerde NO seviyeleri azalmıştır. Diyabetli erkeklerde ED 3 kat artar.Sertleşme sorunu fiziksel hareketsizlik, şişmanlık, şeker hastalığı, yüksek tansiyon, sigara içme, yüksek yağ/şeker alımı ve azalmış antioksidan savunmalarla ilişkilidir ve bunların hepsi NO üretimini azaltır .
Diyabetik hastalarda kan şekeri kontrolün sağlanması, yüksek tansiyonlu ve depresyonlu hastalarda uygun ilaç tedavilerin uygulanması ile ortaya çıkabilecek sertleşme bozukluklarının en az seviyeye indirilmesi mümkündür.
FİZİKSEL HAREKETSİZLİK
Hereketsiz erkeklerde sertleşme sorunu 10 kat daha fazladır.Orta düzeyde egzersiz ED'yi egzersiz yapmayan erkeklere kıyasla üçte iki oranında, yüksek düzeyde egzersiz ise %80 oranında azaltır. Kalp-damar hastalığına sahip erkeklerde NO seviyesi egzersizle 2-3 kat artmıştır. Pelvik taban egzersizi yapan erkeklerin %40’ında sertleşme sorunu çözüldüğü, diğer %35’inde ise düzeldiği bildirilmiştir. Pelvik taban kasları yeterince gelişmiş erkeklerde penis sertliği daha da artmaktadır. Pelvik taban egzersizlerini yapmak çok kolaydır. Her gün otururken, yürürken, televizyon seyrederken, yatakta uzanırken kolayca yapabilirsiniz. Haftada 4-5 gün 45-60 dakika düzenli egzersiz yapılması önerilmektedir.
OBEZİTE (ŞİŞMANLIK)
Şişmanlık ve aşırı kilo ED için risk faktörü olup 1.5-3 kat daha fazla görülmektedir. Karın içindeki yağ, büyük ölçüde çok fazla karbonhidrat ve alkolden kaynaklanır ve NO'nun başlıca uyarıcısı olan insülinin etkisine direnç oluşturur ve dolayısıyla ED olma şansını artırır. Sağlıklı bir diyet kilo yönetimine yardımcı olabilir. Böylece ED için risk faktörü olan diyabet ve kalp damar hastalıklarına yakalanma riski de azalır. İki yıl süre ile hayat tarzı değişiklikleri, düzenli egzersiz ve kilo verme sonrasında obez hastaların %33’ünün normal cinsel aktivitelerini yeniden kazandıkları bildirilmiştir.
YAŞLANMA
40 ila 70 yaş arasındaki erkeklerin yaklaşık yarısında ED vardır ve her on yılda belirgin şekilde giderek artacaktır. Hiçbir risk faktörü olmayan erkeklerde (koroner arter hastalığı, şişmanlık, diyabet, yüksek tansiyon, egzersiz eksikliği, kötü beslenme ve/veya inflamatuar durumlar (örneğin diş eti iltihabı, otoimmün hastalıklar), ED olasılığı çok düşük olacaktır.
Vücut strese maruz kaldığında, uzun vadede hasar ve hastalıklara neden olan oksidatif stres (OS) gelişir. Bu da yaşla birlikte artar NO üretimi ve damar sağlığı bozulur. OS obezite, diyabet, aşırı yağ ve şeker alımı ve iltihaplı koşullarda artar. Gıda ve takviyelerden alınan, egzersiz ve sertleşme sorununda ağızdan kullanılan ilaçlarla uyarılan antioksidanlar, OS'nin olumsuz etkilerine güçlü bir şekilde karşı koyar. Örneğin, çikolata alımı kalp krizinden sonra ölme şansını azaltır ve yaban mersini insülin direncine karşı koyar. Şişmanlık ta yaşla birlikte artar. Obezite ayrıca yüksek tansiyon ve diyabet şansını artırır, bunların her biri ED olasılığını daha da artırır. Egzersiz yaşla birlikte azalır. Hareketsiz bir yaşam tarzı, ereksiyon zorlukları yaşama şansını 10 kat artırır. Cinsel birleşmenin sıklığı yaşla birlikte azalır. Haftada bir kereden az cinsel birleşme sıklığına sahip olan erkeklerde ED iki katına çıkar. NO ve daha iyi ereksiyonlar, yaşlanmaya bağlı bu anatomik değişiklikleri önleyebilir.
Dolaşımdaki Testosteron yaşla birlikte azalır ve testosteron takviyesi ereksiyon fonksiyonunu ve ağızdan kullanılan ilaçlara yanıtı iyileştirebilir.
BESLENME
Sertleşme sorunu olan erkeklerde beslenme çok önemlidir. Aşırı karbonhidrattan zengin beslenme, aşırı alkol almak NO’in önemli bir uyarıcısı olan insülinin etkisini engeller. Kilolu birisi daha fazla kalori yakar, insülin etkisi zayıflar, kan şekeri yükselir bu da oksidatif strese sebep olarak NO üretimini azaltır. Şişmanlık ayrıca yüksek tansiyona da yol açar. Şişman birinin kilo vermesiyle tüm bu olaylar tersine çevrilebilir.Daha az kırmızı et, daha fazla deniz ürünü ,tahıl, meyve, sebze ve zeytinyağı ağırlıklı beslenme (Akdeniz diyeti) sertleşme fonksiyonunu iyileştirir. Antioksidanlar, vitaminler ve mineraller açısından zengin gıdalar damar fonksiyonunu iyileştirmeye ve iltihabı azaltmaya yardımcı olarak genital bölgeye daha iyi kan dolaşımı sağlar. Hamur işi, patates kızartması gibi genel olarak kızarmış yiyeceklerden kaçınılmalıdır. Yiyeceklerin daha az pişirilmesi önerilir.Yiyecekler aşırı pişirildiğinde (örneğin mangalda pişirme, ızgarada pişirme ve kızartma) ileri toksik bileşikler üretilir ve bunlar yaşlandıkça vücutta birikir, oksidatif strese neden olur ve diyabetik damar hastalığı ve yaşlanmayla ilişkili olduğu düşünülür.
Yüksek yağlı bir öğün NO’yu azaltır, enflamasyonu arttırır. Bu durum dışarıdan antioksidan takviyesiyle engellenebilir.Yüksek yağlı bir diyet ayrıca anormal bir kan lipid profiline de neden olabilir. Tüm bu değişiklikler ateroskleroza (atardamarların sertleşmesi) katkıda bulunur.
Yüksek şeker alımı daha yüksek kan şekeri seviyelerine, ,NO'nun azalmasına ve gelecekte diyabet gelişimine neden olur. Yükselen şeker seviyeleri iltihabı artırır ve yine antioksidan tarafından engellenir. Bu yüzden beslenmede buna dikkat etmek gerekir. Yapılamıyorsa antioksidan takviyesi alınmalıdır.
Yunan adası İkarya’da yapılan bir anket 65 ila 100 yaşlarındaki erkeklerin her 5 kişiden 4’ünün hala düzenli seks yaptığını ortaya koydu. Ada sakinlerinin bol sebze içeren Akdeniz diyeti uyguladığı, normal kilolarını koruduğu ve engebeli arazide düzenli günlük egzersizlerini yaptığı ve stress seviyelerinin oldukça düşük olduğu gösterildi. Akdeniz diyetinin metabolik sendromlu ve obez hastalarda ED gelişim riskini azalttığı ve penilerektil fonksiyonların yeniden kazanılmasında etkili olduğunu rapor edilmiştir.
NO’in üretimi ve ömrü antioksidan korumasına bağlıdır. Antioksidanlar vücüdu hasarlardan koruyan, toksik maddelerin atılmasını sağlayan savunma sistemleridir. Sebze ve meyvelerdeki antioksidanların, azalabilen vitaminlerin aksine pişirmeyle arttığını ve zerdeçal gibi bazı baharatların da güçlü antioksidanlar olduğu unutulmamalıdır. C ve E vitaminleri nispeten daha zayıf antioksidanlardır. Çikolata sağlıklı erkeklerde bile NO’yu arttırır, ereksiyon fonksiyonunu iyileştirir, kalp krizinden kaynaklanan ölümleri azaltır. Şeker NO üretimini azalttığından dolayı koyu, düşük şekerli çikolata önerilmektedir.
KAHVE İÇİMİ (KAFEİN)
Kahve iyi bir antioksidan kaynağıdır. Kahve aslında çaydan daha fazla antioksidan içerir. Büyük miktarda kahve bazı bireylerde kalp üzerinde çarpıntı gibi ciddi olumsuz etkilere neden olabilir.Daha az kafein içeren kahve çeşitleri, olası kardiyak yan etkilere neden olmadan daha fazla içime izin verir. Bu nedenle kahve içimi sertleşme sorununa pozitif bir katkı sağlar.
ALKOL ALIMI
Aşırı alkol cinsel fonksiyonu bozabilir. Haftada 3 standart içkiden (1 standard içki= 12 gram alkol) az miktarda alınması gerginliği azaltması ve damar genişletme etkisi nedeniyle ED’ye olumlu etkisi vardır. Cinsel sağlığı korumak için ölçülü olmak önemlidir.Kronik alkolizmde karaciğer fonksiyon bozulması sonucu erkeklik hormonu testosteron azalmakta, kadınlık hormonu östrojen artmakta vepenis sinir sisteminde harabiyet gelişmektedir.
